سمینار زن درتاریخ اسلام (روایت اول)
در بيشتر متون ارايه شده نقش فعال زن در عصر اسلام تصوير و در كنار آن به برخي موانع موجود بر سر راه زنان براي تداوم پشرفتها تاكيد شد.نقطهء مشترك ديگر مقالات ارايه شده در روز اول سمينار تاكيد بر روايت زنانه از تاريخ اسلام بود كه به بازخواني برخي متون اسلامي و تاريخي منجر شد.مجتمع فرهنگي يزد در سكوت شهري كه غالبا تنها صداي گاه و بيگاه تردد ماشينها به گوش ميرسد مكان برپايي اين سمينار بينالمللي است.مقالهها از سوي شركت كنندگان در سمينار در دو سالن جداگانه ارايه ميشود. در يكي از سالنها براي دسترسي همهء شركتكنندگان داخلي و خارجي ترجمهء همزمان متون عربي و انگليسي صورت ميگيرد.فخرالسادات محتشميپور كه چندماهي است درگير برگزاري اين سمينار است در آغاز اين نشست متن پيام سيدمحمد خاتمي، رييس مركز بينالمللي گفتوگوي تمدنها را ميخواند:«برگزاري «سمينار بينالمللي زن در تاريخ اسلام» از آن رو مهم است كه آيين آزاديبخش اسلام افقهاي گوناگوني براي بالندگي و شكوفايي اجتماعي زن گشود اما ظرفها و ظرفيتهاي تاريخي چنانكه در خور اين راهگشاييهاست، نبود.»
او بر اين اعتقاد است كه: «ما بايد بتوانيم با تكيه بر مباني اصيل ديني و وفاداري نسبت به ارزشهاي بنيادي دين خدا با اين ذهنيتها مقابله كنيم و موقعيت و نقش امروز زن مسلمان را در جهان متجدد بازيابيم.»
راشا حماده با روسري سفيدي كه بر سر بسته است مهمان سوريهاي سمينار زن در تاريخ اسلام است كه ضوابط شرعي حاكم بر معاملات را در پرتو اقتصاد اسلامي بررسي ميكند:«نقش اسلام و حقوق زنان پيوند تنگاتنگي با موضوع اسلام و اقتصاد دارد. در اسلام زن داراي حق مالكيت است بدون مراجعه به مرد. اين تصرف در اموال و تجارت به زن فرصت مشاركت مالي و مشاركت در توليد را داده است.»
موضوع مقالهء راشا حماده با تاكيد بر اهميت نقش اقتصادي زنان در اسلام ارايه شد. همين موضوع به اشكال مختلف در مقالهء استادان ديگر نيز مورد تاكيد قرار گرفت.حجتالاسلام مهدي مهريزي كه كتابش در حوزهء حقوق زنان منابع دانشجويان در متون درسي دانشگاههاست نيز ادامهء مقاله خود را با عنوان «زنان عارف و صوفي» ارايه و در آن به نوشتار مردانهء تاريخ اشاره ميكند: «ذهنيت فرهنگي جوامع اسلامي در گذشته براي فعاليت زنان باز نبوده و از آنان توقع معرفت و دانش نداشتهاند. زنان وقت زيادي صرف امور همسرداري و خانواده ميكردند و به اين دليل دچار محدوديت ميشدند.»
مهريزي همچنين به نكتهاي اشاره ميكند كه در غالب مقالههاي ديگر ارايه شده نيز مورد تاكيد قرار ميگيرد: «تاريخ به شهادت خودش در طول قرنها (پيش از مشروطه) مذكر بوده است و همواره در آن ماجراهاي مردانه مطرح شده و نيكي و بدي مردان، پلشتيها و پيروزيهاي مردان بر تاريخ حكمفرما بوده و در اين ميان زنان نقشآفريني چنداني نداشتند. در تاريخ بيهقي هر لحظهء تاريخ ايران مردي ميميرد، مردي پيمان ميشكند، مردي به مردان ديگر غالب ميشود و مردي از مردان شكست ميخورد، اگر نامي هم از زن برده ميشود مادري است كه در حال تلاش براي زندگي مردان است.»بخشي از مخاطبان همايش، دانشجويان يزدي هستند كه به همراه استادانشان طبقات را بالا و پايين ميروند تا بتوانند از سخنرانيهاي دو سالن استفاده كنند. دختر جواني دانشجويي ميگويد: «چقدر خوب بود كه در سال دستكم دو،سه تا از اينگونه سمينارها برگزار ميشد.»
مقالهء بررسي تاريخي نگرشهاي حاكم بر جامعهء ايران نسبت به زن در سالن شمارهء دو سمينار طرح ميشود. مهدي سفالي، دانشجوي جوان از رويكرد جامعهشناسي تاريخي به بررسي تاريخي اين مقوله ميپردازد و در بعد نظري تحقيق خود از نظريات هربرت بلومر و نظريه كنشمتقابل نمادين او استفاده ميكند.او در توضيح مقالهاش ميگويد: «مفاهيمي مانند آزادي و دموكراسي تنها چند سالي است كه در جامعهء جهاني داراي سابقهء گفتماني است. پيش از آن بشريت با چنين مفاهيم مدرني آشنا نبود و چه بسا هنوز برخي زواياي اين موضوع ناپيدا باقيمانده باشد»
او بعد هم گريزي به روايت تاريخي خود از اسلام ميزند و تاكيد ميكند: «در نگاه امام محمد غزالي، ناصر خسرو، منهاجالدين جوزاني و ديگر عرفا، سياستمداران و فلاسفهء بزرگ در دوران تاريخي مورد بررسي قرار گرفته و از زن اغلب با عنوانهايي مانند ناموس، ملك مرد و ضعيفه نام برده ميشد و بيان واضحي از يك هويت مستقل زنانه به چشم نميخورد.»او در نتيجهبندي مقالهاش كه براي توجه به وقت مقرر سريع از جملات و پاراگرافها ميگذرد اضافه ميكند: «در فضاي گفتمان متقابل آن روز زن روايتي تابع مرد دارد.زن به عنوان عيني براي مرد تعريف ميشود.»
زهره توازياني در يكي از نشستهاي سمينار به بيان مقالهاش با عنوان مسالهء تعدد زوجات و تحليل مفسران شيعه و سني در سدههاي نخستين اسلام ميپردازد.او با بازخواني نمونههاي هوسراني مردان در غرب و همچنين بازخواني نمونههاي مشابه آن در متون سنتي نتيجه ميگيرد كه تنها ما نيستيم كه تعدد زوجات داريم.
در دالانهاي سالن همايش اين سو و آن سو و جمعهاي زنان و مردان دربارهء نتايج مقالات و برخي سوالها كه بيپاسخ مانده به گفتوگو نشستهاند.سالنها پر و خالي ميشود و دانشجويان تاريخ بيش از همه براي شركت در برنامهء فرداي سمينار هيجان دارند.