|
|
یاد شیرین( گزارش مراسم نکوداشت مقام علمی و فرهنگی استاد شیرین بیانی) |
|
روز سه شنبه یازدهم اسفندماه سال جاری، همزمان با شب ولادت انسان کامل و پیامبر خاتم و افتخارخلقت محمد مصطفی (ص) انجمن زنان پژوهشگر تاریخ با کسب اجازه از محضر سراسر خشوع و بی رنگی استاد فرزانه و پیشکسوت تاریخ دکتر شیرین بیانی، مراسم نکوداشتی را برای ایشان، در پژوهشگاه امام خمینی و انقلاب اسلامی برگزار کردند.
شرکت کنندگان در این محفل انس علاوه بر اساتید و محققین و دانشجویان تاریخ که به دعوت انجمن قدم رنجه نموده بودند، عده ای از علاقمندان خرد و فرزانگی در این دیار ادب خیز و جهل ستیز بودند که برای تاریخ هم از این رو اجر و قدر قائلند. در این مراسم همکاران ارجمندی چون دکتر منصوره اتحادیه از اساتید دانشمند تاریخ معاصر ایران و دکتر ژاله آموزگار استاد برجسته زبان و فرهنگ ایرا باستان دانشگاه تهران که خود از زنان نام آور ایران معاصر هستند و نیز دکتر ایرج ناصری تنهاتن همکار قدیم استاد و دکتر منظورالاجداد رئیس گروه تاریخ دانشگاه تربیت مدرس و شاگرد ایشان، در باب شخصیت و اندیشه ها و آثار ایشان و ویژگی های مبرزش چون خردورزی، فرزانگی، فروتنی،مهربانی بی حد و حصر، دلسوزی، دقت نظر، انضباط ،همه جانبه نگری و وطن دوستی، سخن گفتند. وقتی مجری چیره دست و خوش گفتار مراسم از یاروفادار زندگی شیرین بیانی خواست تا مخاطبین را چندکلامی میهمان کند وی به رعایت احترام جمع، پشت میکروفون قرار گرفت و گفت بنای صحبت ندارم چرا که نزدیک ترین کس نباید از نزدیکترین کسش بگوید و من قادر به انجام این کار نیستم و مانند مراسمی که انجمن مفاخر برای ایشان برگزار کرد تنها بیتی شعر می خوانم:
«من چه گویم یک رگم هوشیار نیست
شرح آن یاری که او را یار نیست»
اما استاد مسلم ادبیات پارسی، در حین قرائت این بیت شعر نتوانست مانع بروز احساسات خود شود و زیباترین و شکوهمندترین لحظات در این برنامه درست زمانی بود که این یار مهربان در تحسین همراه همیشگی زندگیش گریست و همه حاضران همراه او گریستند و قدردانی این پیرانه سر از همسرش، با همان یک بیت شعر برای همیشه در لوح جان شاگردانشان ثبت و ضبط شد. و حالا نوبت خود استاد بود که در جایگاه سخنرانان قرار گیرد وی ابتدا با تشکر از انجمن زنان پژوهشگر تاریخ که ازابتدای تأسیس دورادور در جریان فعالیت های مستمر پژوهشی آن بوده و از اعضای سخت کوش آن برای برگزاری سمینارهای بین المللی و تلاش های فرهنگی دیگر و نیز برپایی مراسم نکوداشت، در باب اهمیت تاریخ و پژوهش های تاریخی سخن گفت و باز هم با نصایحی درخور شاگردانش را از دانسته های ذیقیمت خویش برخوردار کرد. پس از آن حاضرین هریک به فراخور حال و در حد بضاعت و توان با نقل خاطره و یادی از روزگار شاگردی و یا همکاری با ایشان، تلاش در ثبت گوشه هایی جذاب و شنیدنی از آن دوران نمودند.
فخرالسادات محتشمی پور عضو هیأت مؤسس و هیأت مدیره انجمن، ضمن سپاس از فروتنی استاد و همسر ارجمندشان دکتر محمد علی اسلامی ندوشن که اجازه برپایی چنین مراسمی که هرگز در خور شأن ایشان نخواهد بود، به شاگردان وفادارشان داده اند، از دوران دانشجویی خود و نقش همزمان مادر- معلم دکتر بیانی در ایجاد علاقه به ایران و تاریخ و فرهنگ تمدن ایرانی در جان و دل شاگردانش که به حق آنان را فرزندان خود می دانست، سخن گفت و یادآور شد که اگر دلسوزی های مادرانه و توصیه های مدبرانه و پشتیبانی ایشان در کنار دیگر اساتید عزیز نبود، هرگز انجمن پا نمی گرفت و نقشهای ماندگار بر صحنه تاریخ ایران نمی زد. وی دکتر شیرین بیانی را نمونه تمام عیار زن ایرانی که در متون اساطیری و باستانی ترسیم شده دانست و پایبندی او را به ارزش های اخلاقی و قدردانستنی توصیف کرد و اظهار امیدواری کرد که با معرفی هرچه بهتر این الگوهای برجسته در ایران معاصر،نسل امروز و فرزندان ایران خود را بی نیاز از فرهنگ های بیگانه بدانند.دکتر بهشتی سرشت رئیس گروه تاریخ پژوهشگاه امام خمینی دیگر فرهیخته سخنور در این مراسم بود که نمونه ای از گشاده دستی استاد را در ترویج تاریخ و فرهنگ ایران معرفی کرد. و گفت که ایشان با دراختیار گذاشتن سندی مربوط به مدرس که دستنوشته او و خاطرات زندانش است پژوهنده ای را موفق به انتشار این اثر تاریخی منحصر به فرد نموده اند.
اهدای لوح یادبود توسط انجمن به مهربان ترین و دوست داشتنی ترین معلم و راهنمایشان همراه با دسته گل و دیگر هدایای معنوی توسط رئیس هیأت مدیره انجمن و با حضور دکتر ژاله آموزگار و فخرالسادات محتشمی پور و گرفتن عکس های یادگاری پایان بخش این برنامه باشکوه و به یادماندنی بود.
لازم به ذکر است در ابتدای برنامه طبق معمول نشست های اسفندماه، گزارشی از سخنرانی های ماهانه انجمن که در محل دفتر انجمن و پژوهشگاه امام خمینی و انقلاب اسلامی برگزار شده بود، توسط خانم حوریه سعیدی رئیس هأت مدیره انجمن ارائه شد. عناوین سخنرانی های امسال انجمن به شرح ذیل بوده است :
- حضور ناپیدای زن صوفی در قرون اولیه اسلامی
- مستوره اردلان، اولین زن تاریخ نگار ایرانی
- زن و موسیقی در عهد عباسیان
- معرفی زنان واقف عهد صفوی
- زنانی که زیر مقنعه کلاهداری کرده اند
- تجلی زن در مثنوی معنوی
- مطالعات زنا فرصت ها و تهدیدها
- توراکیناخاتون، زن قدرتمند عصر مغول
که توسط اعضای انجمن، خانم ها فاضلی پور، مجیدیان و دکتر احمدی و اساتید تاریخ و ادبیات، آقایان دکتر فرهانی منفرد، دکتر شمس و خانم ها دکتر اتحادیه و دکتر صلاحی مقدم ارائه شده است.
|
|
|
|
|
|
گزارش اختصاری سمینار زن در تاریخ اسلام (2) |
|
چهارمين سمينار بينالمللي انجمن زنان پژوهشگر تاريخ با عنوان زن در تاريخ اسلام (قرن 7 تا 13 هجري / 13 تا 19 ميلادي) با حضور اساتيد دانشگاهي، اعضاء هيأت علمي، محققين خارجي و دانشجويان برگزار شد. انجمن زنان پژوهشگر تاريخ با سابقهي بيش از 10 سال فعاليت فرهنگي و پژوهش از جمله برگزاري سمينارهاي مختلف علمي تلاش کرده است تا موقعيت زن ايراني را از آغاز تا دورهي معاصر مورد بررسي قرار داده و با ورود به جهان اسلام، گامي در جهت تبيين و روشنگري نقش زنان ايفا نمايد. اولين سمينار زن در تاريخ اسلام (1) در سال 1386 در شهر يزد برگزار شد و در سال جاري کتابخانهي ملي ايران در روزهاي 25 و 26 آذر 1388 ميزبان بخش دوم اين سمينار بينالمللي بود.
اين همايش مبتني بر چهار محور اصلي زن و فرهنگ اسلامي، زن و اجتماع، زن و سياست و زن و اقتصاد؛ برنامهريزي شده بود که خود اين مباحث به سرفصلهاي فرعي از جمله: انديشهي اسلامي، تربيت، ادبيات، هنر، حقوق، قدرت سياسي، تحولات سياسي و روابط خارجي، اقتصاد شهري و روستايي و ... تقسيم شده بود و در واقع اين همايش با هدف شناخت و تبيين جايگاه حوزهي زنان، برقراري ارتباط مستمر ميان انديشمندان فعال در حوزهي مورد نظر و شناسايي اولويتهاي تحقيقي در زمينهي توانمندسازي زنان برگزار شد.
سمينار به همت انجمن زنان پژوهشگر تاريخ و با مشارکت کتابخانهي ملي ايران، پژوهشکدهي مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، پژوهشکدهي امام خميني (ره) و انقلاب اسلامي، دانشگاه مفيد، موسسهي بينالمللي گفتگوي فرهنگها و تمدنها وموسسهي امام موسي صدر شکل گرفت که جا دارد از يکايک اين نهادهاي فرهنگي تشکر شود .
دبير علمي سمينار خانم دکتر نزهت احمدي عضو هيأت علمي دانشگاه الزهراء بود که با فراهم آوردن هيأت 35 نفره از اساتيد دانشگاه¬هاي مختلف ايران و تهران، هيأت علمي و هيأت داوران اين سمينار را از جنبهي علمي مديريت کرد . چکيدهي مقالات ارسالي به سمينار حدود 200 مورد بودند که 147 مورد آن تاييد شد. از بين مقالات رسيده که حدوداً 100 مورد بود و مورد داوري اساتيد محترم قرار گرفت و طبق روال سمينارهاي قبلي هر مقاله توسط دو داور و در صورت اختلاف مورد مداقهي داور سوم قرار ميگرفت؛ در نهايت 47 مقاله براي اين سمينار انتخاب و 35 مورد مجال حضور و ارائه يافت .
در بين مقالات ارسالي تعدادي از مقالات متخصصين و ايرانشناسان از کشورهاي ترکيه، آلمان، اتريش، ايتاليا، هند و گرجستان نيز به دبيرخانهي سمينار فرستاده شد که عليرغم پذيرفته شدن مقالات¬شان امکان حضور نيافتند و فقط محققين کشورهاي گرجستان، ترکيه و ايتاليا حضور داشتند و به ارائهي مقالهي خود پرداختند که بسيار نيز مورد توجه قرار گرفت.
در مراسم افتتاحيه بعد از تلاوت آياتي از قرآن کريم و پخش سرود جمهوري اسلامي ايران، ابتدا خانم دکتر نزهت احمدي دبير سمينار، به ارائهي گزارش روند علمي سمينار از ابتداي درج فراخوان تا برگزاري آن پرداخت که در واقع ثمرهي تلاش داوطلبانهي اعضاي انجمن و همکاري نهادهاي فوقالذکر بود که در انجام امور اجرايي و علمي، شرکت داشتند.
پس از گزارش دبير علمي سمينار، آقاي علياکبر اشعري رئيس سازمان اسناد و کتابخانهي ملي ايران به ارائهي سخنراني پرداخت و ضمن استقبال از برگزاري سمينار و تأکيد بر اهميت آن اظهار داشت: در لابهلاي صفحات اسناد و مدارک ملي کشور، نشان از زناني مييابيم که در حوزههاي مختلف فرهنگ، هنر و سياست نقش مهمي داشتهاند ولي چون تاريخ را مردان نگاشتهاند، نگاهي مردانه بر آن سايه افکنده و کمتر ويژگيهاي مثبت و نقشهاي تاريخساز و فرهنگي آنان مورد نظر قرار گرفته که لازم است اين گونه پژوهش¬ها واکاوي شود و کتابخانهي ملي ايران با ذخاير غني از نسخ خطي مربوط به زنان، نياز به تحقيقات اينچنيني دارد.
سخنران بعدي اين مراسم پيشکسوت عرصهي تاريخ، خانم دکتر شيرين بياني بود که با اشاره به جايگاه اصلي زن در تاريخ اسلام تأکيد کرد در تاريخ بايد بدون تعصب و يکجانبهنگري به تحقيق پرداخت و يافتهها را در اختيار جهانيان قرار داد. وي گفت: متأسفانه حق زنان در تاريخ جهان ادا نگرديده و کمتر به آن توجه شده است و اينگونه همايشها بستر مناسبي براي رفع اين نقص است. سخنران بعدي مراسم، آقاي دکتر صادق آئينهوند استاد دانشگاه تربيت مدرس بود که با عنايت خاص نسبت به انجمن و دستاوردهاي سمينارهاي مختلف آن، آن را راهي اثرگذار در تحقيقات تاريخي دانستند که تا به حال بار علمي خوبي داشته و در تبيين جايگاه زن در تاريخ به شکل کاملا علمي نقشآفريني کرده است.
اولين سخنران اين همايش آقاي دکتر عبدالله ناصري طاهري، عضو هيأت علمي دانشگاه الزهراء بود که با مطالعه در تاريخ مغرب اسلامي در مورد نگاه ابن عربي، عارف بزرگ قرن هفتم سخن گفت و مقالهاي بسيار جالب با ديدگاهي نو به زن ارائه داد.
دکتر شيرين بياني در ادامه، مولوي و ابن عربي را دو بال پروازدهندهي فرهنگ اسلامي قلمداد کرد که هر دو نگاهي عارفانه و عاشقانه به زن دارند و او را به عنوان مظهر و آئينهي الهي در مقابل مرد قلمداد کردهاند. خانم بياني در مقالهي خود تحت عنوان "آبش خاتون فرمانرواي سلغري فارس و دوران سعدي" به نقش سازندهي اين زن در خطهي آشوبزدهي فارس آن نماآهنگ علمکرد ده سالهي انجمن در طي سمينارها و جلسات سخنرانيها و فعاليتها ارائه شد. اين سمينار در دو پانل جداگانه در طي دو روز ارائه شد و هيأت علمي در مديريت هر دو قسمت همکاري صميمانهاي داشتند. در پايان، ضمن پخش کليپي از فعاليتهاي انجمن، لوح تقدير به همراه هدايايي به شرکتکنندگان تقديم شد. در ضمن سمينار، کتابي از مجموعه مقالات مربوط به زن در جهان اسلام به همراه دو ويژهنامه و پرسشنامههاي نظرسنجي به حاضرين ارائه شد.
در نمايشگاه جنبي، عکس و اسناد و کتابهايي در زمينهي زن و تاريخ عرضه شد که به دورههاي مختلف تاريخي تعلق داشت و کتابها عمدتا توسط اعضاي انجمن و يا حاميان آن نگاشته شده بود، که مورد توجه حاضرين و بازديدکنندگان قرار گرفت. در پايان روز دوم، جمعبندي سمينار و مقالات صورت گرفت و در انتها لوح تقدير و يادمان سمينار به صاحبان مقالات و نيز اعضاء هيأت علمي اهدا شد. رئيس هيأت مديرهي انجمن در سخنراني اختتاميه، ضمن تشکر از همهي همکاران عضو و غير عضو دبيرخانه براي برگزاري موفق اين سمينار، اظهار اميدواري کرد که در سال 2011 ميلادي، سومين سمينار زن در تاريخ اسلام با موفقيت بيشتري برگزار شود.
|
|
|
|
|
|
سومین نشست خبری سمینار زن در تاریخ اسلام 2 |
|
سمينار بين المللي "زن در تاريخ اسلام"، 25 و 26 آذر در تهران برگزار مي شود
سمينار بينالمللي زن در تاريخ اسلام با هدف شناخت و تبيين جايگاه زن در تاريخ اسلام، روزهاي 25 و 26 آذرماه سال جاري، در کتابخانه ملي ايران برگزار ميشود.
دکتر نزهت احمدي، دبير علمي اين سمينار، در سومين نشست مطبوعاتي سمينار بينالمللي زن در تاريخ اسلام گفت: چهارمين سمينار بينالمللي زن در تاريخ اسلام با هدف شناخت و تبيين جايگاه و موقعيت زن در تاريخ، شناسايي و معرفي اولويتهاي پژوهشي در کل جهان اسلام و ارايه دستاوردهاي نوين پژوهشي در موضوع زن در جهان اسلام برگزار ميشود.
وي دليل اصلي برگزاري اين همايش را فقدان تحقيقات لازم در طول تاريخ در ارتباط با نقش و جايگاه زن دانست و اظهار داشت: متأسفانه منابع تاريخي موجود در مورد زن در تاريخ بسيار ناقص است و نقش زنان در تاريخ ناديده گرفته شده و يا به نحوي غيرمستقيم بيان شده است، در بخشهايي از تاريخ نيز نام زنان حذف شده و يا به صورت پراکنده از زنان صوفي، شاعر و يا سياستمدار نام برده شده است.
دبير سمينار و عضو هيأت علمي دانشگاه الزهراء، همچنين خاطرنشان كرد: محورهاي سمينار بينالمللي زن در تاريخ اسلام، "زن و فرهنگ"، "زن و هنر"، "زن و اجتماع"، "زن و سياست" و "زن و اقتصاد" است که در بخش زن و اجتماع موضوعاتي چون حقوق، خانواده، بهداشت، پوشش و حجاب، امور خيريه، مجالس و محافل زنانه، زن و تفريح و سرگرمي، زن و عياري و زن و بردهداري مورد توجه قرار گرفته است.
دبير سمينار در مورد مقالات ارسال شده به دبيرخانه، گفت: دبيرخانه حدود 180 چکيده مقاله و حدود صد مقاله از سراسر کشور ونيز از کشورهاي ترکيه، آلمان، اتريش، ايتاليا، هند و گرجستان دريافت کرده است که حدود 70 مقاله براي داوري ارسال شدهاند. وي پيش بيني کرد که بين 30 تا 35 مقاله تأييد شده توسط هيأت داوران، در سمينار ارائه شود. و کتاب چکيده مقالات به دو زبان فارسي و انگليسي زير چاپ است که روز سمينار در اختيار شرکت کنندگان قرار خواهد گرفت.
احمدي با اشاره به اين كه سمينار بينالمللي زن در تاريخ اسلام، 25 و 26 آذر در کتابخانه ملي برگزار ميشود، يادآور شد: سمينارهاي بين المللي انجمن به صورت دو سالانه با مشارکت مراکز و مؤسسسات علمي و فرهنگي برگزار ميشود و سمينار بعدي با همين عنوان، موقعيت زنان را در جهان اسلام در دوره معاصر، مورد توجه قرار خواهد داد.
دبير سمينار تصريح کرد: انجمن در نظر دارد که اين سمينارها، با فراهم آوردن بسترهاي مناسب، با ارائه پژوهش هاي جديد، افقهاي نويني را در مورد شناسايي و بازبيني تاريخ زن در جهان اسلام براي محققان و پژوهشگران بگشايد.
مدير داخلي پژوهش نامه انجمن ايراني تاريخ گفت: اين سمينار به همت انجمن زنان پژوهشگر تاريخ و با مشارکت کتابخانه ملي ايران، پژوهشکده مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، پژوهشکده امام خميني (ره) و انقلاب اسلامي، دانشگاه مفيد، مؤسسه بينالمللي گفتگوي فرهنگها و تمدنها و مؤسسه امام موسي صدر برگزار ميشود.
وي افزود: شرکت در سميناار از طريق ثبت نام خواهد بود که هزينه آن براي فرهنگيان و اعضاي سازمان هاي غيردولتي با تخفيف پنجاه درصد (100000 ريال) و براي دانشجويان با ارائه کارت دانشجويي با تخفيف ويژه (50000 ريال)خواهد بود و در پايان سمينار نيز به شرکت کنندگان گواهي حضور داده خواهد شد.
نشست خبري تشريح اهداف و برنامه هاي دومين سمينار بين المللي زن در تاريخ اسلام، يازدهم آذرماه در انجمن زنان پژوهشگر تاريخ برگزار شد.
|
|
|
|
|
|
معرفی کتاب ملك تاج نجم السلطنه زني كه در زير مقنعه كلاهداري مي كرد |
|
در این برنامه ابتدا خانم محتشمي پور ضمن خير مقدم به حضور مهمانان گرامي توضيحاتي از برنامه هاي انجام شده انجمن و برگزاري مجمع عمومي ارايه داد و سرعت گرفتن برنامه هاي مربوط به سمينار بين المللي آتي كه در آذرماه برگزار خواهد شد را مورد تأکيد قرار داد. همچنين گزارشي اجمالي از انتخابات هيأت مديره جديد در مجمع عمومي دهم كه خانم حوريه سعيدي به عنوان رئيس هيات مديره انجمن انتخاب شد ارائه نمود و از حضور سركار خانم دكتر اتحاديه به عنوان يكي از اعضاي هيات مديره اظهار خوشوقتي کرد و اين مسئله را يک فرصت براي انجمن دانست.
در ادامه خانم حوريه سعيدي بعنوان رئيس جديد هيأت مديره گفت: مصوبات بر اساس سياست هاي پيشين همچنان پيگيري شده و استمرار و قوت خواهد يافت از جمله مصمم بودن انجمن به برگزاري سميناربين المللي زن در تاريخ اسلام در آذرماه و نيز برگزاري بزرگداشت سركار خانم دكتر شيرين بياني در پايان سال با سرعت و دقت بيشتري انجام شود و به عنوان حسن ختام با قدرداني از زحمات و تلاش هاي خانم محتشمي پور براي اعتلاي انجمن اظهار اميدواري كرد كه كارهاي جاري و آتي انجمن و سلسله سخنراني هاي ماهانه انجمن را مورد تأکيد قرار داد.
سپس خانم دكتر نزهت احمدي به عنوان دبير علمي سمينار گزارشي از روند سمينار ، چكيده و مقالات رسيده ، داوري آنها و همچنين تمديد مدت ارسال مقالات و ثبت نام علاقمندان به مدعوين ارايه داد.
ايشان در بخش بعد، سخنراني كوتاهي با عنوان : "زنان صفوي در بازار بزرگ شهر" ارائه کرد. خلاصه اي از سخنان ايشان در ادامه به شرح ذيل آمده است.
غالباً ما حضور زنان در عرصه¬هاي اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و سياسي را محصولي از دوره مدرن و متأثر از تجدد و نوآوري مي¬دانيم. اما نبايد غفلت کرد که در طول تاريخ اين مرز و بوم هميشه زنان به اشکال مختلف در صحنه اجتماع حضور داشته¬اند. با توجه به اين کمتر انتظار مي¬رود که مثلاً زنان دوره صفوي شغلي خارج از خانه داشته باشند و يا دست به تجارت و کسب و کار بزنند يا اديب و سخنور و اهل علم و دانش باشند. غالباً براي آنان محدوده¬اي را در حرمسرا در نظر گرفته¬ايم که خروج از آن اگر غير ممکن نبود دست کم دشوار به نظر مي¬رسيد. منابع تاريخي نيز چندان کمکي در زدودن اين باورهاي ذهني ما نمي¬کنند. اين منابع کمتر از زنان نامي برده¬اند و اگر هم ذکري کرده¬اند بيشتر از زنان خاندان سلطنتي است که گاه به واسطه آن که خواسته-اند فرزندان يک شاه را نام ببرند از دخترانش هم يادي کرده¬اند و يا زناني که به نوعي در سياست دستي داشته¬اند و در مواردي نيز شايد نام زني سخنور را آورده باشند. اما چه انتظار است در جايي که از وضعيت اجتماعي مردان هم سخن نگفته¬اند بگويند که زنان چه نوع فعاليت¬هايي را انجام مي¬داده¬اند. حتي از ديدگاه بسياري از آنان چنين فعاليت¬هايي که امروز ما مشتاقانه در جستجوي سر نخ¬هايي از آن هستيم کارهايي سطح پايين و مخصوص زنان دون پايه مي¬دانستند. کارهايي چون فروشندگي، پرستاري بيماران در شفاخانه¬ها، قابلگي، دلاکي و... همه کارهايي است که بر اساس اسناد مي¬دانيم بخشي از زنان شهري در آن مشغول بوده¬اند اما اگر مختصر گزارش سفرنامه نويسان نبود امروز به درستي در مورد آن اطلاعي نداشتيم.
منابع ما نه تنها از ذکر چنين کارهايي غفلت کرده¬اند حتي کارهاي بزرگ و بيمانندي که زنان آن عصر چون ساخت و سازهاي عمراني انجام داده¬اند را نيز ناديده گرفته¬اند و اگر به آن پرداخته¬اند در اين حد است که فلان خانم باني خير بوده و مثلاً مدرسه يا مسجد و ... فلان را ساخته است.
بنابر اين وقتي مي¬خواهيم از نقش زنان صفوي در بازار بزرگ شهر سخن بگوييم کاري دشوار خواهد بود و اصلاً اين پرسش مطرح مي¬شود که آيا آنان واقعاً نقشي داشته¬اند؟ اگر داشته¬اند چگونه نقشي بوده است؟
با توجه به شواهد و مدارک موجود تعداد بسياري بناهاي عام المنفعه در بازارهاي شهرهاي مختلف ايران هنوز باي مانده است که نام زني را يدک مي¬کشد. اين زن يعني واقف بنا، شايد به طور مستقيم در کسب و کار بازار نبود اما بنايش نمادي از حضور و توجه وي به اين بخش از جامعه است. زنان دوره صفوي نه تنها شرکت در امر وقف را بر خود فريضه دانسته¬اند که ايجاد بهترين بناها را مد نظر داشته¬اند. آنان در اين موقوفات خود را زير ساية هيچ مردي قرار نداده¬اند بلکه جسورانه و بدون هيچ تعصبي حتي نام کوچک خود را بر فراز موقوفه بر سنگ و کاشي نقش کرده¬اند که همه رهگذران در طول تاريخ بداند که اين بنا را چه کسي ساخته است. در ساخت بنا هم نه تنها کم و کسري از بناهايي که مردان ساخته¬اند نگذاشته¬اند که گاه در هنر و معماري جلوه¬هاي بديع آفريده¬اند.
تنها مسأله آن بوده که بضاعت مالي¬اش را داشته باشند. هيچ کجا هم قيد نشده که براي اين کار از مردي، حتي شوهر خود اجازه-اي دريافت کرده باشند. تنها قيد کرده¬اند که آن چه را وقف کرده¬اند از مال حلال خود و طيب و طاهر بوده است.
زنان براي انتخاب محل موقوفه خود نيز هيچ قيد و شرطي نپذيرفته¬اند. هر جا که ميلشان کشيده و يا احساس کرده¬اند بهترين جا براي ساخت بناست حتماً همان را برگزيده¬اند. به عنوان مثال بسياري از مدارس و مساجد موقوفه زنان در بازارها قرار دارد. مکاني پر رفت و آمد که نه تنها اهل شهر از آن گذر مي¬کنند که هر بيگانه¬اي هم که وارد شهر شود لاجرم گذرش به بازار خواهد افتاد.
اگر بخواهيم به اين پرسش پاسخ دهيم که چرا زنان به چنين موقوفاتي روي آوردند بايد بپذيريم که ساخت و سازهاي هر دوره-ي تاريخي معرف جنبه¬هاي مختلف جامعه آن روز است، بي¬شك بناي مدرسه آن هم در زمان و مكاني نزديك به هم ارزش گذاري¬هاي جامعه بر امري واحد است كه مداقه بيشتري را طلب مي¬كند.
هر چه به اواخر دوره صفويه نزديک مي¬شويم شايد از آن جايي که شمشير قزلباشان کارائي لازم جهت اشاعه¬ي مذهب را از دست داده است توجه به مسائل تبليغي_ فرهنگي افزايش مي¬يابد از جمله توجه به ساخت مدارس علميه بيشتر مي¬شود و در اين ميان توجه به ساخت اين مدارس در بازار نيز افزايش مي¬يابد.
اين مطلب مي¬تواند به دليل تجمع زياد جمعيت و کثرت رفت و آمدها به بازار و احتمالاً علاقه واقفان به جذب بيشتر طلاب، حتي طلاب نيمه وقت که براي مطالعه برخي دروس به مدارس مراجعه مي¬کردند، باشد تا به اين وسيله بر ميزان دانش ديني و فقهي کسبه و اهل حِرف نيز افزوده شود. اگر واقعاً چنين هدفي را مدّ نظر داشته¬اند، بسيار قابل تقدير است چرا که غير مستقيم کسبه و اهل حِرف را به تعليم واداشته¬اند.
همچنين بازار به عنوان مکاني عمومي تجمعي از تمام اقشار را در خود جاي داده و کمتر از محلات شهري دسته¬بندي¬هاي متداول زمان در آن نمود دارد. به علاوه آن که محل رفت و آمد افراد غير بومي بسياري از شهرها و روستاهاي مختلف و حتي کشورهاي ديگر است. از اين روي بازار به نوعي مرکز مبادلات فرهنگي عصر است و بي¬شک ساخت مدرسه در چنين فضايي مطلوبيت¬هاي بسياري مي¬تواند داشته باشد. علاوه بر اين دوري بازار از دسته¬بندي¬هاي محلات شهري و نزاع¬ها و اختلافات آن باعث مي¬شد که افراد بيشتري براي تحصيل بدان رو آورند و حتي تاريخ نشان داده است که با زوال شهرها، بازار در مقايسه با محلات شهر، کمترين آسيب را در اين بخش از بناهاي خود داشته است.
در جمع¬بندي مطالب مي¬توان گفت که زنان اگر چه به طور مستقيم در عرصه بازار و فعاليت¬هاي اقتصادي دخالتي نداشتند اما با به عنوان باني بناهايي چون مدارس و مساجد و غيره در داخل بازار حضور خود را در آن مکان به تثبت رسانده بودند.
همچنين بناهايي که در بازار قرار داشتند بهتر از همتايان خود در خارج از محدوده¬ي بازار، از گزند حوادث مصون مانده¬اند. همچنين شخصيت واقف و اين که در جامعه مورد بغض و کينه واقع نشده باشد مي¬تواند تا حد زيادي بر تداوم بناي احداث شده بيفزايد. از اين روي زنان که کمتر در امور سياسي دخالت داشتند به نسبت بناهايشان تداوم بيشتري يافته است.
همچنين زنان در اين دوره متأثر از گرايشات فکري جامعه عصر خود بودند و از اين روي به همان نوع موقوفاتي روي آوردند که در عرف جامعه مقبوليت بيشتري داشت و مردان هم درصدد ايجاد آن بودند.
جنسيت در امر وقف و حتي حضور زنان در جايي بسيار مردانه چون بازار دخالتي نداشته است.
و بلاخره خانم دكتر اتحاديه به معرفي كتاب جديد خود با عنوان «ملك تاج نجم السلطنه زني كه در زير مقنعه كلاهداري مي كرد» پرداختند .
ايشان ابتدا به معرفي نجم السلطنه پرداخت و گفت: دختر فيروزميرزا پسر عباس ميرزا نايب السلطنه و حاجيه هما خانم دختر بهمن ميرزا بهاءالدوله بود. او متولد 1270هـ.ق و درگذشته 1350هـ.ق. است. وي خواهر عبدالحسين ميرزا فرمانفرما بود كه بسيار هم مورد توجه واحترام وي بود. نجم السلطنه سه بار ازدواج كرد كه حاصل ازدواج دوم او با ميرزا هدايت آشتياني وزير دفتر پسري بود به نام محمد كه بعدها لقب مصدق السلطنه يافت . وي در آينده يكي از مردان بزرگ تاريخ معاصر ايران و باني ملي شدن صنعت نفت درايران شد.
نجم السلطنه زني خير بود و هر چند كه به مانند ديگر زنان درباري ثروتي بسيار نداشت ولي همان را هم بعد از هزينه فرزندان صرف امور عام المنفعه مي نمود. چنان كه بيمارستان نجميه كه با دستور و نظارت وي ساخته شده يكي از موقوفاتي است كه او با هزينه شخصي ايجاد نمود. اين بيمارستان كه بعهدها هم با حمايت دكتر مصدق اداره مي شد همچنان پابرجاست.
|
|
|
|
|
|
برگزاري مراسم افطار و سخنراني ماهانه انجمن |
|
روز چهارشنبه 11/6/88ش. پژوهشگده امام خميني(ره) و انقلاب اسلامي باز هم ميزبان اعضاء انجمن زنان پژوهشگر تاريخ و اساتيد و دانشجويان و علاقمند به تاريخ کشورمان بود.
پس از برنامه ارزشمند و با شکوهي که اسفند ماه سال 1386 براي پاسداشت روانشاد دکتر سيد جعفر شهيدي با حضور اساتيد و بزرگان تاريخ و علم و ادب کشورمان برگزار شد يک سال و نيم بعد باز هم اين ميعادگاه آشنا براي برگزاري مراسم سخنراني ماهانه و افطاري انجمن در ماه مبارک رمضان انتخاب شد.
قرائت آياتي از کلام الله مجيد آغاز بخش اين مراسم بود و پس از فخرالسادات محتشمي پور رئيس هيأت مديره پيشين با عرض خير مقدم به شرکت کنندگان از حضور استاد منصوره اتحاديه در هيأت مديره جديد انجمن و انتخاب خانم حوريه سعيدي به عنوان رئيس جديد هيأت مديره انجمن خبر داد و ضمن تشکر از همه همکاران خود در هيأت مديره انجمن اظهار اميدواري کرد که با دور جديد فعاليت هاي انجمن با تغييراتي صورت گرفته پوياتر و پر ثمرتر باشد. وي همچنين برگزاري چهارمين سمينار بين المللي زن در تاريخ و مراسم بزرگداشت استاد شيرين بياني را مهم ترين فعاليت انجمن در سال جاري ذکر کرد و از همه اعضاء وابسته و پيوسته و ساير همراهان خواست که در هر چه باشکوهتر برگزار شدن اين برنامه ها مشارکت فعال داشته باشند. پس از آن حوريه سعيدي طي سخناني با تشکر از حضور اساتدي و پژوهشگران و علاقمندان تاريخ در برنامه، از حسن ظن اعضاء هيأت مديره نسبت به خود تشکر کرد و اظهار اميدواري کرد که با همکاري ديکر اعضا هيأت مديره و با استفاده از همه ظرفيت هاي موجود در انجمن و اعضاء در حد توان خود در ارتقاء آن بکوشد. سخنراني بعدي جلسه دکتر نزهت احمدي مسئول دفتر انجمن در اصفهان و دبير سمينار زن در تاريخ اسلام (2) بود که پس از ارائه گزارشي از روند اجرايي سمينار، گفتاري کوتاه در باب زنان واقف در بازار بزرگ شهر ارائه کرد. وي تاريخ وقف را از آن جهت که نشانگر حضور اقتصادي و اجتماعي زنان در دوران هاي مختلف تاريخ ايران است حائز اهميت دانست و گفت: زنان واقف عصر صفويه و پس از عمدتاً از طبقات بالاي جامعه بوده اند و براي وقف از اموال خود استفاده کرده اند و از هيچ مردي براي اين کار خداپسندانه اجازه نگرفته اند. وي سپس به شرح موقوفات تعدادي از زنان دوره صفويه پرداخت و توجه آنان به وقف مدرسه را مورد توجه قرار داد. برنامه بعدي سخنراني دکتر منصوره اتحاديه در رابطه با جديدترين کتابش: "زناني که زير مقنعه کلاهداري نموده اند" بود.
وي ضمن معرفي اين کتاب به شرح مجملي از زندگي و شخصيت و جايگاه نجم السلطنه مادر محمد مصدق پرداخت و با ارائه شجره نامه او، وي را زني مقتدر و کاردان که خود را هيچ کم از برادرش نمي دانست، توصيف کرد.
پايان بخش برنامه مراسم افطار بود که در فضايي روحاني با حضور عزيزان شرکت کننده و با دعا براي رفع مشکلات کشور برگزار شد.
|
|
|
|
|
|
گزارش کامل نشست خبری سمینار بین المللی زن در تاریخ اسلام |
|
روز سه شنبه 15/2/88 دبيرخانه سمينار بين المللي "زن در تاريخ اسلام از قرن 7 تا 13 هجري" پذيراي نمایندگان برخي از اصحاب رسانه بود. در اين نشست دكتر نزهت احمدی دبير علمی و مدیراجرایی اجرايي سمينار پاسخگوي سوالات خبرنگاران بودند. دكتر احمدي در ابتدا شرحي از سوابق علمي و پژوهشي خود را ارائه كرد و در ادامه به چگونگي تشكيل انجمن و ساختار و برنامه های آن پرداخت. ايشان شرحي از فعالیت های فرهنگی و انتشاراتي انجمن داد و نيز به نشست هاي علمي ماهانه انجمن با محوريت تاريخ و مطالعات زنان كه چهارشنبه هاي اول هر ماه به طور معمول برگزار مي شود، اشاره كردو گفت: با توجه به قابليت هاي بالايي كه در مجموع وجود داشت، انجمن تصميم گرفت دایره فعالیت های خود را گسترش دهد و و همايش هايي در سطح بين الملل برگزار كند كه اين كار برای اولین بار در سال 1381 در شیراز انجام شد و تا كنون با برگزاري سه سمينار بين المللي در شهرهای شیراز، زنجان و یزد، موفق شده كه افكار عمومی و بخشی از محققان و پژوهشگران را در خصوص تحقيقات مربوط به زنان حساس كند.
اولين سمينار با عنوان: «بررسی جايگاه زن در ايران» در شيراز برگزار شد كه ریاست علمي آن با دكتر شيرين بياني بود ، دومين سمينار كه در دانشگاه زنجان با عنوان «جايگاه زن در تاريخ معاصر» برگزار شد كه رئیس علمي آن دكتر منصوره اتحاديه بود. كه اين دو سمينار محدود بود به حضور و نقش زن در تاریخ ايران ولي دوباره كار را گسترده كرديم و ابعاد سومين سمينار را وسيع تر كرديم و موقعیت و نقش زن را در جهان اسلام مدنظر نظر قرار داديم ولي دوره زماني را محدود كرديم تا بتوانیم به همه موضوعات بپردازیم. در سال 1386 سميناري با عنوان: " جايگاه زن در تاريخ اسلام از آغاز تا فروپاشي عباسيان" كه دكتر شهلا بختياري عضو هيأت علمي دانشگاه الزهار و از اعضاي انجمن، دبير علمي آن بودند در شهر يزد، برگزار شد.
وی در ادامه افزود: چهارمين سمينار بین المللی انجمن با عنوان: «زن در تاريخ اسلام از قرن 7 تا 13 هجري" با هدف شناخت و تبيين جايگاه و موقعيت زن در تاريخ اسلام، ارائه دستاوردهای نوين پژوهشی در حوزه زنان، برقراری ارتباط مستمر ميان انديشمندان فعال در اين حوزه و شناسايی اولويتهای تحقيقی در زمينه توانمندسازی زنان، در ادامه سمينار پيشين در آبان ماه امسال برگزار مي شود.
دكتر احمدي علت اين كه مقطع زماني سمينار از قرن 7 تا 13 هجري تعیین شده، گفت: چون همايش فقط در مربوط به تاریخ ايران نيست و قرار است موقعیت و نقش زنان در تاریخ اسلام بررسی شود و چون هيچ حادثه مشتركي كه بتواند ابتدا و انتها اين همايش را پوشش دهد كه كل جهان اسلام را در برگرفته باشد، نداريم. حتي علي رغم اين كه حمله مغول يك حركت تهاجمي بسيار بزرگ بود كه به بيشتر نقاط جهان اسلام كشيده شد ولي باز هم بودند مناطق ديگري كه مورد تعرض قرار نگرفتند و به نوعي متأثر از آن شدند، پس شروع همايش را كه تقريبا با حمله مغول همزمان بود و پايانش را دوره اي قرار داديم كه مي توانيم بگوييم كه به نوعي شروع مدرنيسم در بسياري از كشورهاي جهان اسلام يعني قرن 13 هجري است ولي چون تاريخ دقيق و نیز وجوه تشابهي نيست كه همه اين كشورها با هم درگير مدرنيسم شده باشند، به همين دليل تعیین تاریخ را ترجيح داديم.
احمدی در ادامه به تشريح محورهای مورد توجه در چهارمين سمينار «زن در تاريخ اسلام» پرداخت و تصريح كرد: اين سمينار در چهار محور اصلی «زن و فرهنگ اسلامی»، «زن و اجتماع»، «زن و سياست» و «زن و اقتصاد برگزار میشود و موضوعاتی از قبيل زن و انديشه اسلامی، زن و تعليم و تربيت اسلامی، زن و ادبيات، زن و هنر، زن و آداب و رسوم، زن و علم، حقوق، خانواده، بهداشت، پوشش، امورخيريه، مجالس و محافل زنانه، زن و عياری و زن و بردهداری از جمله سرفصلهای جزيی محور اول و دوم است.
دبير علمی سمينار زن و انديشه سياسی، زن و قدرت سياسی، زن و تحولات سياسی، زن و روابط خارجی و زن و نظامیگری، زن و اقتصاد شهری، زن و اقتصاد روستايی و زن و اقتصاد عشيرهای را از موضوعات مورد توجه در محور سيايت و اقتصاد سمينار بينالمللی «زن در تاريخ اسلام» دانست.
احمدی در ادامه بازپژوهی حضور زنان در تاريخ اسلامی را نيازمند مطالعات روشمند، عميق و دامنهدار دانست و تصريح كرد: آشنايی با نقش و جايگاه زنان كمك زيادی به روشنشدن نقش آنان در مناسبات اجتماعی امروز میكند تا بدين وسيله تصوير واقعی زنان كه به دلايل مختلف اجتماعی و سياسی مغفول واقع شده به جامعه معرفی شود.
وی از ارسال فراخوان مقاله به مراكز، علمی، تحقيقی و دانشگاهی خبر داد و درباره بخش بينالمللی آن افزود: سه دوره قبلی اين سمينار با حضور انديشمندان كشورهای سوريه، مصر، اتريش، سوئيس، هندوستان، افغانستان و ... برگزار شده است كه اسامی ميهمانان خارجی سمينار چهارم نيز پس از دريافت مقالات آنها اعلام میشود.
دبير علمی سمينار بينالمللی «زن در تاريخ اسلام» در پاسخ به پرسش نحوه بهرهمندی از دستاورد دورههای گذشته اين سمينار اظهار كرد: خلاصه مقالات سمينارهاي پيشين چاپ و در سمينارها توزيع شده است ولي مجموعه مقالات برتر سه دوره گذشته اين سمينار در قالب سه كتاب گردآوری شده که متأسفانه به علت موانع و مشكلاتي كه بخش عمده آن مالي بوده است، چاپ نشده است كه اميدوارم تا زمان برپايی سمينار چهارم، آماده توزيع شود.
|
|
|
|
|
|
سفر تشكيلاتي اعضاي هيأت مديره به اصفهان |
|
تعدادي از اعضاي انجمن طبق مصوبه هيأت مديره براي بررسي وضعيت تشكيلاتي دفتر اصفهان طي روزهاي 2 و 3 ارديبهشت به اين استان سفر كردند. در اين سفر كه به پيشنهاد دكتر نزهت احمدي مسئول دفتر انجمن در اصفهان انجام شد، با حضور تني چند از اعضاء انجمن مسائل و مشكلات موجود مورد بررسي قرار گرفت و به پيشنهاد خانم احمدي قرار شد خانم سيمين خدادوستان از اعضاي فعال انجمن نقش فعال تري در مديريت و پي گيري فعاليت هاي انجمن داشته باشند. همچنين اعضاء انجمن در جلسه اي با حضور دكتر منتظرالقائم رئيس دانشكده ادبيات و علوم انساني و دكتر دهقان نژاد مدير گروه تاريخ كه در مجموعه فرهنگي طوبي برگزار شد، شركت كنندگان در جريان اهداف انجمن و فعاليت ها و اقدامات ده ساله آن قرار گرفتند.
خانم محتشمي پور رئيس هيأت مديره در اين جلسه تأكيد كرد كه ما با افتخار اولين دفتر انجمن را در پايتخت فرهنگي جهان اسلام تأسيس كرديم و امروز رخوت در كار انجمن و كندي فعاليت ها موجب تأسف ماست و اين سفر بيشتر به منظور چاره انديشي در اين زمينه است. وي قابليت علمي و فرهنگي اعضاي انجمن را بسيار بالا دانست و گفت اگر اندك امكاناتي در اختيار انجمن قرار گيرد، با انگيزه اي كه اعضاء دارند ما شاهد پيشرفت هاي زيادي در حوزه تاريخ نگاري زنان خواهيم بود. در اين جلسه همچنين خانم دكتر احمدي گزارش از روند فعاليت هاي انجمن در اصفهان داد و گفت حضور من در تهران باعث كندي فعاليت ها شده و اگر ديگر دوستان و به ويژه خانم خدادوستان وقت بيشتري بگذارند، مسلماً روند كار بهبود خواهد يافت رئيس مجموعه فرهنگي طوبي نيز از فعاليت هاي انجام شده توسط انجمن تقدير كرد و پس از آن شرحي از فعاليت هاي مجموعه تابعه خود داد و گفت تعدادي از فارغ التحصيلان تاريخ خصوصاً خانم ها در اين مجموعه با ما همكاري دارند. دكتر دهقان نژاد نيز با آرزوي توفيق براي انجمن و اعضاي آن آمادگي خود را براي همكاري هاي ممكن اعلام نمود و در نهايت مقرر شد دفتر انجمن اصفهان با همكاري گروه تاريخ دانشگاه، چهار نشست فصلي را در سال جديد برگزار كند. همچنين گروه در محتوا سازي براي سايت انجمن، برگزاري سمينار و ثبت نام دانشجويان در اين سمينار، همكاري كند.
با توجه به مسئوليت جديد خانم دكتر احمدي به عنوان دبير چهارمين سمينار بين المللي زن در تاريخ اسلام اعضاء انجمن ابراز اميدواري كردند كه دانشگاه اصفهان و خصوصاً گروه تاريخ حمايت جدي و مستمر از اين سمينار داشته باشد. در پايان اين ديدار اعضاء انجمن به بازديد از بخش هاي مختلف مجموعه فرهنگي طوبي، شامل گورستان ها،تكيه ها و موزه ها پرداختند و نيز پيشنهاد پژوهش هاي تخصصي با موضوع زن و موزه تخصصي زنان را دادند.
در بخش هاي ديگر اين سفر اعضاي شركت كننده به بازديد از مراكز فرهنگي و تاريخي شهر اصفهان پرداختند.
لازم به ذكر است اين اولين سفر تشكيلاتي انجمن در سال جديد است و سفر بعدي بعد از تشكيل مجمع عمومي سالانه به استان خراسان رضوي خواهد بود.
|
|
|
|
