جمعي از اعضاي «انجمن زنان پژوهشگرتاريخ» از دفتر مرکزي تهران وشعبه تبريز طي روزهاي 3تا 12بهمن1380ش./23ژانويه تا1فوريه2002م به شبه قاره هند سفر کردند .
در اين سفرکه با هماهنگي رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در دهلي نو برگزارشد ، اعضاي انجمن بامورخان ، محققان ، رؤسا و اساتيد دانشگاه ها و مراکز تحقيقاتي تاريخي وادبيات فارسي و همچنين انجمن ها و سازمان هاي زنان به منظور آشنايي با اهداف وفعاليت هاي آنان و برقراري ارتباطات فرهنگي ملاقات وگفتگو کردند و از آثار تاريخي و مکان هاي فرهنگي ، ملي و مذهبي آن کشوربازديد به عمل آوردند .
حضور در مراکز و مؤسسات تاريخي بخش مهمي از برنامه سفر بود که طي آن ، ضمن معارفه دو طرف وبيان اهداف وفعاليت ها ، راه هاي همکاري در حوزه تحقيقات تاريخي و روابط فرهنگي مورد بررسي قرار مي گرفت که از جمله آن جلسات ، ملاقات با اعضاي شوراي تاريخ هند درIndian Council Of Historical Reserch بود که رئيس آن شورا درباره وضعيت گروه تاريخ در هند، روابط ايران و هند و مبادلات فرهنگي سخن گفت و رياست هيأت مديره انجمن زنان پژوهشگر تاريخ ضمن شرح فعاليت ها ، طرح و برنامه ها اظهار اميدواري کرد که در آينده امکان همکاري نزديک و مداوم با شو راي تاريخ هند خصوصا در زمينه فر صتهاي مطالعاتي براي پژو هشگران عضو انجمن فراهم آيد .
همچنين در بازديد از دانشگاه جواهر لعل نهرو ، ملاقاتي با پروفسور موکيا قائم مقام دانشگاه صورت گرفت که ايشان به طرح مسائلي پيرامون وضعيت رشته تاريخ و گروه های مختلف در هند و نيز مکاتب تاريخ نگاري حاضر و نگرش هاي متفاوت پرداخته و اشاره کردند در حال حاضر تاریخ وارد حوزه اجتماع و سياست هند شده است و مور خين مانند سياسيون فعال هستند .
در ديدار هيأت زنان ايراني با پروفسور ماجد صديقي رئيس دپارتمان تاريخ و استاد تاريخ مدرن و نيز اساتيد حوزه هاي مختلف تاريخي در دانشگاه جواهر لعل نهرو ، راههاي همکاري متقابل با انجمن زنان پژوهشگر تاريخ و مورخان هند مورد بررسي قرار گرفت و دو طرف اظهار اميدواري کردند که در سايه همکاري هاي بيشتر ، پيوندهاي تاريخي و فر هنگي ايران و هند را گسترش واستمرار بخشند . همچنين در اين ملاقات ها امکان ادامه تحصيل در مقطع دکتري و فوق دکتراي تاريخ در اين دانشگاه و ساير دانشگاه هاي هند مورد بررسي قرار گرفت که با استقبال مديران گروه تاريخ روبرو شد .
همچنين اعضاي انجمن در ضيافتي که با حضور اساتيد زبان فارسي در هند و مدير کل دانشجويان خارج از کشور وزرات امور خارجه در خانه فرهنگ جمهوري اسلامي ايران برگزار شد ، ضمن آشنايي با اساتيد حوزه زبان و ادبيات فارسي به گفتگو پيرامون ارتباط زبان و ادبيات فارسي و تاريخ ايران و پيوندهاي آن پرداختند . دکتر يونس جعفري استاد زبان وادبيات فارسي ، نسخه شناس و مصحح متون کهن ، خانم دکتر صبر جمشيد هوي والا ، استاد ادبيات فارسي دانشگاه جواهر لعل نهرو از جامعه پارسيان هند و دکتر قمر غفار مدرس دانشگاه جامع اسلامي از جمله اساتيد شرکت کننده در اين نشست بودند که ضمن ابراز خشنودي از آشنايي با انجمن زنان پژو هشگر تاريخ اظهار اميدواري کردند که اين انجمن در جهت چاپ و نشر آثار ايشان که عمدتا تصحيح متون قديم وکهن پارسي است ، تلاش نمايد .
مرکز تحقيقات زبان فارسي به سرپرستي جناب آقاي اکبر ثبوت گوشه اي از فعاليت هاي حافظان گمنام زبان فارسي را در خارج از کشور به بازديدکنندگان نماياند . همانان که با حداقل امکانات براي حفظ و حراست از ميراث ملي و فرهنگي خويش به حق مجاهده مي کنند .
در پاپان ، گروه ضمن بازديد از نسخه هاي خطي متعدد درباره تاريخ ايران و هند، قول بررسي امکان همکاري انجمن در زمينه تصحيح و چاپ نسخه هاي خطي را داد .
بخش ديگر برنامه این سفر ، آشنايي ، ملاقات و گفتگو ي انجمن زنان پژوهشگر تاريخ با انجمن ها و سازمان هاي غير دولتي زنان در هند بود که در آن جلسات ، ضمن معرفي فعاليت هاي گسترده زنان در جمهوري اسلامي ايران به گسترش فعاليت زنان در حوزه هاي آموزش و پژوهش و مسئوليتهاي دولتي اشاره شد . در اين ميان هيأت زنان پژوهشگر ايراني در نشستي مشترک با اعضاي انجمن زنان مسلمان هند در مورد فعاليت هاي انجمن و وضعيت زنان ايراني مطالبي را بيان داشتند سپس خانم حميده سيدين عضو سابق کميسيون ملي زنان هند و از اعضاي اين انجمن ضمن ابراز خرسندي از سفر هيأت فرهنگي _ پژوهشي ايران به دهلي نو ، توضيحاتي در مورد فعاليت هاي انجمن زنان مسلمانان هند در زمينه احقاق حقوق زن و حمايت از آنها دربرابر خشونت،نابرابري و تضييع حقوق شان ارائه داد. در اين ديدار نمايندگاني از تشکل هاي غير دولتي زنان در هند که مسئوليت آنها حمايت از حقوق زن است ، شرکت داشتند که خواستار برقراري ارتباط بين سازمان خود با انجمن هاي زنان ايراني شدند .
همچنين ملاقاتي با خانم نفيسه عالي که رياست انجمن زنان در مبارزه با ايدز را در هند بر عهده داشت و خانم انيس از نويسندگان صاحب نام هند در محل سفارت صورت گرفت که در آن نشست ضمن معرفي انجمن ، فعاليت هاي آن وبيان اهداف سفر هيأت زنان ايراني ، سؤالاتي درباره وضعيت زنان هند و سازمان هاي غير دولتي مطرح شد.خانم نفيسه عالي تأکيد کردند که الآن زن ها خيلي قوي شده اند و به يک گروه فشار تبديل شده اند که مي توانند روي سياست تأثير بگذارند . سپس ايشان سؤالاتي را درباره تحصيل زنان ايران و وضعيت فعلي آنها به لحاظ حقوق اجتماعي و خانوادگي مطرح کردند.در اين ميان راجع به حمايت کشور ايران از زنان افغاني و رفتار انسان دوستانه با آنها نيز صحبت شد .
بازديد از آثار تاريخي ومکان هاي فرهنگي،ملي و مذهبي در هند نيز از ديگر برنامه هاي سفر اعضاي انجمن زنان پژوهشگر تاريخ بود که با توجه به مدت کوتاه سفراز آثار وابنيه دو شهر دهلي نو وآگرا بازديد به عمل آمد که اهم آن بدين شرح است :
معابد مختلف هندوها در محله شيارتارپور ، معبد بهائيان ، ساي بابا ، قلعه قديم ، شهر همايون ، قطب منار ، ايندياگيت ، بناي يادبود گاندي ، جاما مسجد ، آتشکده زرتشتيان ، معبد طلايي سيک ها ، مقبره نظام الدين اولياء و مقبره اميرخسرو دهلوي ، قلعه سرخ وتاج محل وموزه ملي (و نيز ديدار از مراسم مرده سوزي هندوها) .
در پايان خاطر نشان مي سازد سفر سازمان ها و انجمن هاي غير دولتي ايران به کشورهاي ديگر نتايج ارزشمندي به شرح زير
بدنبال خواهد داشت :
الف) بدست آوردن نگرش جامع نسبت به موضوع فعاليت های موجود
ب) امکان کسب تجربه و تبادل تجربيات و آشنا شدن با نمونه هاي موفق در فعاليت های مشابه
ج) معرفي فعاليت هاي فرهنگي – اجتماعي فراگير جمهوري اسلامي ايران و رفع شبه ها و سوء تفاهم
د) امکان برقراري ارتباط مناسب با مراکز فرهنگي ساير کشورها و تلاش جهت تحقق و استمرار گفتگوي تمدن ه
براي اولين بار پس از پيروزي انقلاب اسلامي يک هيأت فرهنگي شامل اساتيد و پژوهشگران زن دانشگاه ها و مراکز تحقيقاتي تاريخي ايران به ايتاليا سفر کردند .
طي اين سفر که به دعوت دانشگاه هاي رم وفلورانس از تاريخ 23 لغايت 31 نوامبر2000 (3-10 آذرماه1379) انجام شد اعضاي انجمن زنان پژوهشگر تاريخ ضمن بازديداز اماکن و آثار تاريخي در ميزگردها و نشست هاي علمي در دانشگاه ها و مراکز تحقيقاتي شرکت کردند که خلاصه برنامه فشرده يک هفته اي اين هيات به شرح زير مي باشد :
1- بازديد از کتابخانه ملي رم
در اين بازديد که به دعوت رياست کتابخانه ملي رم انجام پذيرفت خانم "ماريا کلا برسي" مدير اطلاع رساني کتابخانه توضيحاتي را درمورد بخش هاي مختلف کتابخانه (از جمله بخش نسخ خطي) و سيستم خدمات رساني و اطلاع رساني کتابخانه ارائه کرد و سپس هيأت از بخش مخزن نسخ خطي ديدن کرده چند نمونه از نسخ بسيار قديمي را از نزديک بازديد نموده توضيحات لازم را از مسئول بخش دريافت کردند .
2- بازديد از مرکز اسلامي رم وديدار با امام جماعت آن
در اين بازديد که با همراهي "عمر کاميلتي" مدير اجرايي مرکز انجام شد اعضاي انجمن ضمن دريافت اطلاعاتي در مورد چگونگي تشکيل مرکز و اهداف و برنامه هاي آن سوالاتي در مورد وضعيت مسلمانان ايتاليا و نقش مرکز در ايجاد ارتباط بين ايشان و چگونگي تحقيقات و مطالعات در مورد مشکلات مسلمانان خصوصاً زنان مسلمان نمودند که پاسخ داده شد و پس از آن ديداري از کتابخانه بزرگ اين مجموعه انجام شد که داراي80000 عنوان کتاب (اهدا شده توسط عربستان سعودي) بود . درپايان ديدار مسئول اين کتابخانه از ضعف منابع شيعي گلايه کرد که قرارشد کتابهاي مورد نياز توسط رايزني فرهنگي در اختيار گذاشته شود . پس از شرکت در نماز جمعه گروه ملاقات با امام شيخ محمود الشوي را داشتند که وي از حضور اجتماعي و فرهنگي زنان مسلمان ايراني ابراز شگفتي و خوشبختي نموده ، اين حرکت را باطل کننده تبليغات دشمنان اسلام دانست . در اين ديدارهمچنين انجمن جهت همراهي و همدردي با زنان و کودکان ستمديده فلسطين دعوت امام مرکز اسلامي را براي شرکت در سمينار فلسطين که بزودي برگزار مي شود ، پذيرفت .
3- بازديد ازموزه هاي واتيکان
بازدید از موزه هنرهاي مدرن ايتاليا ، موزه وابسته به مؤسسه شرق شناسي ايزمئو و کليساهاي قديمي و آثار تاريخي شهر رم
- بازديد از سايت باستان شناسي رم که با همراهي پير مونته ايران شناس معروف ايتاليايي انجام شد و ضمن آن آثار فرهنگ وتمدن ايراني در ايتاليا شرح داده شد و انجمن آمادگي خود را براي ترجمه و انتشار آثار اين دانشمند ايتاليايي به زبان فارسي اعلام کرد .
4- بازديد از مرکزتحقيقات اورارتوشناسي
- ملاقات با پروفسور سالويني (رييس مرکز تحقيقات اورارتورشناسي) دکتر بيشوني مسئول تحقيقات اين موسسه در ايران علاقه مندي خود را به همکاري پژوهشگران ومورخان با پروژه مورد نظر خود اعلام کرد و در پايان هيأت از کتابخانه اختصاصي اين مرکز بازديد به عمل آورد .
5- بازديد از دانشگاه رم
- بازديد ازکلاسهاي درس وکتابخانه و قرائت خانه دانشگاه رم
- شرکت در ميزگرد علمي و پرسش وپاسخ در مرکز شرق شناسي پيزايي وابسته به کليساي گريگوري با حضور روساي بخش هاي مختلف اين موسسه علمي ودانشجويان آن که از مليت هاي مختلف بوده وبراي تبليغات مذهبي پرورش مي يافتند که در اين مرکز به طور خاص در مورد فعاليت هاي زنان در جمهوري اسلامي ايران بحث شد .
6- ملاقات با خانم پروفسور اسکارچيا
دانشمند ايران شناس ايتاليايي در کتابخانه منزلش و انجام يک مصاحبه علمي و اعلام آمادگي انجمن براي همکاري با ايشان در زمينه مطالعات و پژوهش هاي تاريخي
7- حضور در دانشگاه دژلي استيودي فلورانس
دانشگاه دژلي استيودي فلورانس يکي از مهمترين دانشگاههاي شرق شناسي ايتاليا است . شرکت در ميزگردي با حضور رئيس دانشگاه ، رئيس دانشکده ، رئيس گروه تاريخ و تعدادي از اساتيد آن که ايشان پس از ارائه توضيحاتي در مورد تاريخچه تاسيس دانشگاه و فعاليتهاي تاريخي آن ضمن آشنايي با انجمن و اهداف و فعاليت هاي آن تقاضاي همکاري دو جانبه در حوزه هاي دين شناسي ، فرهنگ شناسي ، باستان شناسي و تاريخ را نمودند . همچنين در مورد تبادل دانشجو و بورسيه کردن دانشجويان ايراني و تاسيس گروه زبان وادبيات فارسي اعلام آمادگي نمودند.
8- بازديد از دانشگاه پونتيفوس
اين دانشگاه يکي از معروفترين دانشگاههاي وابسته به واتيکان است و هدف از بازدید هیأت ایرانی آشنايي با گروه هاي مختلف الهيات حقوق فلسفه مطالعات خانواده و غيره بود .
همچنين بازديد از کتابخانه و نسخ خطي و در پايان شرکت در ميز گردي با حضور رئيس دانشگاه و روساي گروه ها و تعدادي از دانشجويان اين دانشگاه که در اين نشست بر اصول مشترک اديان الهي خصوصا اسلام و مسيحيت و نيز گفتگوي تمدن ها تاکيد شد و در پايان همه براي رسيدن به جهاني سرشار از صلح و مساوات و برابري دعا کردند . در اين ملاقات همچنين پروفسور کودا که اخيرا از ايران ديدار داشته و سفرنامه هاي با عنوان فرش صوفي نوشته تقاضاي همکاري مشترک با انجمن در قالب پژوهش وتحقيق در زمينه مذهب و خانواده را مطرح کرد .
9- شرکت در کنسرت مذهبي انجمن زنان موسيقيدان ايتاليا
اين کنسرت بر گرفته از متني صوفيانه مربوط به زني در قرن 12 ميلادي بودو بحث وگفتگو با خانم گيتي رئيس اين انجمن در مورد فعاليت هاي هنري زنان ايتاليا و ايران و پيشنهاد همکاري هاي نزديک در ادامه این برنامه ، صورت گرفت .
10- ديدار با خانم سيلويا کوستا
زن قدرتمندي که درگذشته وزير و نماينده مجلس بوده و در حال حاضر رياست يک انجمن فعال و موثر زنان را در ايتاليا عهده دار است ، طی چند ساعتی که در محل کارش میزبان زنان ÷پوهشگر تاریخ بود از تجربیاتش در دوران تصدی مشاغل رسمی و نیز فعالیت دواطلبانه در سازمان غیردولتی ، سخن گفت و همچنین در جریان فعالیت های زنان ایرانی در کشور پیشنهاد دهنده ایده گفتگوی تمدن ها قرار گرفت .
11- دیدار رئیس هیأت مدیره و تعدادی از اعضاء انجمن با آقای ویولانته رئیس مجلس ایتالیا
بحث و گفتگو پیرامون شرایط ایران در دوره جدید و بویژه موقعیت زن ایرانی در دوره اصلاحات .
12- دیدار با کمیسیون فرهنگی و نمایندگان زن مجلس
گفتگو پیرامون مشابهت های فرهنگی دو کشور صاحب تمدن و امکان همکاری های مشترک
13- دیدار با انجمن زنان مورخ
بحث و گفتگو پیرامون فعالیت های دو انجمن و استفاده از تجربیات متقابل دو انجمن
لازم به ذکر است در این سفر پربار و موفق دکتر مجید کارشناس رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و همکاران او و حتی خانواده اش نهایت تلاش خود را برای نتیجه بخش بودن دیدارها و ملاقات ها به کار بردن
هفت دهه پيگيري براي بازگشت الواح هخامنشي
مدير كل حقوقي سازمان ميراث فرهنگي گزارشي از اقدامات اين سازمان براي بازگشت الواح هخامنشي را منتشر كرد.
اشيا بازگشت داده شده به ايران
اميد غنمي،مدير كل حقوقي سازمان ميراث فرهنگي، صنايعدستي و گردشگري
تهران _ خبرگزاري ميراث فرهنگي __ مدير كل حقوقي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري گزارشي را از آنچه طي 70 سال گذشته در مورد پيگيري بازگشت الواح هخامنشي به كشور در اين سازمان اتفاق افتاده بود ارايه كرد.
پرونده بازگشت الواح تختجمشيد از ابتداي امسال اذهان عمومي را به خود جلب كرده است. بخش اعظم حساسيت و نگراني به حق ايجاد شده در مورد استرداد الواح تختجمشيد به كشور به دليل انتشار اخبار و اطلاعات نادرست، متناقض و مبهم از سوي برخي مطبوعات و رسانهها و نيز به دليل ارائه اطلاعات كلي و يا ناقص از سوي برخي مسوولان و دستاندركاران مرتبط با موضوع بوده است.
اين گزارش با هدف رفع ابهامات ايجاد شده در مورد پرونده الواح تختجمشيد از سوي اداره كل حقوقي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري تهيه و تنظيم شده و سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري ضمن اطلاعرساني صحيح و شفافسازي اذهان عمومي در مورد كليات و جزييات اين پرونده آماده دريافت نظرات و پيشنهادات تمامي دوستداران ميراثفرهنگي به ويژه الواح تختجمشيد است.
گزارش مشروح الواح تختجمشيد
وكلاي 9 نفر از اتباع ايالات متحده آمريكا(جني روبين و ديگران) با وارد كردن اتهام واهي حمايت ايران از تروريسم و تأمين صلاح جهت حماس در جريان بمبگذاري 1997 بيتالمقدس، نزد يكي از محاكم ايالت شيكاگو در امريكا طرح دعوي كردند و در غياب ايران به عنوان طرف دعوي (ايران، اتهام مربوطه را رد كرده و دادگاه مورد نظر را صالح نميدانست.) موفق به اخذ حكم محكوميت ايران به پرداخت مقادير كلاني غرامت به شاكيان پرونده شدند.
به منظور اجراي اين حكم، وكلاي شاكيان پرونده خواستار توقيف و صدور حكم حراج اموال فرهنگي- تاريخي ايراني كه در تعدادي ازموزهها و دانشگاهها و مؤسسات آمريكايي واقع در ايالات مختلف از جمله مؤسسه شرقشناسي دانشگاه شيكاگو نگهداري ميشوند، گرديدند تا مبلغ حاصل از حراج اشياء به آنان تحويل شود.
به موجب اين درخواست، حكم توقيف موقت اموال فرهنگي- تاريخي معرفي شده از سوي وكلا به دادگاه صادرو مراحل بعدي قضايي جهت بررسي و صدور حكم نهايي توسط دادگاههاي مربوطه در ايالات ذيربط آغاز شد.
الواح تختجمشيد، مؤسسه شرقشناسي دانشگاه شيكاگو و قانون 1309 راجع به حفظ آثار ملي
درسال 1316 (1937) طي حفاري مشتركي توسط دولت وقت ايران و موسسه شرقشناسي دانشگاه شيكاگو در تختجمشيد، تعداد قابل توجهي اموال فرهنگي- تاريخي ارزشمند بهدست آمد كه اين اموال بين دولت ايران و مؤسسه مذكور به طور مساوي تقسيم شد.
اين حفاري و تقسيم اموال ميان طرفين، شكل كاملا قانوني و مجاز داشت زيرا قانون 1309 راجع به حفظ آثار ملي مصوب 1309 شمسي مجلس، اولا حفاريهاي علمي مستقل توسط مؤسسات پژوهشي خارجي و يا حفاريهاي علمي مشترك ميان دولت ايران و اين مؤسسات را مجاز و معتبر دانسته بود ثانيا تقسيم اشياء حاصل از اين حفاريهاي علمي ميان دو طرف و خروج اموال سهم طرف خارجي از كشور را رسما تأييد ميكرد.
از سال 1309 تا اواخر رژيم سابق و وقوع انقلاب اسلامي با مجوز رسمي همين قانون، هيأتهاي حفاري كشورهاي امريكا و فرانسه در تمامي نقاط كشور به حفاري علمي ميپرداختند و اشياي ارزشمند حاصله با توافق دولت ميان دو طرف تقسيم ميشد و طرفهاي خارجي سهم خود را قانونا از كشور خارج ميكردند و در واقع به موجب همين قانون رسما مالك اين اموال مي شدند.
هرچند اموال مكشوفه منشاء ايراني داشته و در ايران بهدستآمده بود و حاصل فرهنگ و تمدن شكوهمند ايراني- اسلامي بود، ليكن مالكيت طرفهاي خارجي به موجب مجوز مجلس ايران بر آن اشياء محرز مي شد.*
سالها بعد از تصويب قانون 1309، كنوانسيون راجع به ممنوعيت ورود، صدور، انتقال مالكيت غيرقانوني اموال فرهنگي- تاريخي مصوب 1970 يونسكو ، اينگونه مالكيتها را رسما تأييد كرد و كشورهايي چون ايران با عضويت خود در اين كنوانسيون، بر اين قسمت از مفاد آن نيز صحه گذاشتند. در واقع به همين دليل است كه جمهوري اسلامي ايران به موجب كليه قواعد و قوانين پذيرفته شده حقوق و روابط بينالمللي قادر به طرح ادعايي نسبت به استرداد اموال فرهنگي- تاريخي ايراني كه در موزههاي معتبر دنيا همچون لوور فرانسه، نگهداري ميشوند، نيست.
با اين وجود حكايت الواح تختجمشيد، حكايت ديگري بود. چرا كه اين الواح سهم دولت ايران از حفاري مشترك بودند و به مؤسسه شرقشناسي دانشگاه شيكاگو به مدت سه سال امانت داده شده بودند تا آن مؤسسه پژوهشهاي گستردهاي در مورد اين الواح انجام دهد و پس از مستندسازي و انتشار نتيجه پژوهشهاي خود، الواح را به ايران بازپس دهد. اين الواح، گلنوشتههاي مربوط به عصر هخامنشي بودند كه خطوط ميخي و علامتها و تصاويري بر آنها نقش بسته بود و لازم بود خطوط ميخي اين الواح توسط خطشناسان و كارشناسان امريكايي خوانده شود.
وعده مؤسسه مبني بر استرداد همه الواح پس از سه سال به ايران به شكل ناقص و آن هم سالها پس از انقضاي مهلت سه سال محقق شد.
در سال 1327 (1948م) تعداد 179 لوح به ايران بازپس داده شد و در سال 1350 (1951) نيز تعداد 37074 خرده الواح مسترد شد. پس از آن يك بار ديگر عمليات استرداد، متوقف گرديد ليكن مطالعات آن مؤسسه در مورد الواح در طول سالهاي پس از 1350 ادامه داشت تا اينكه سرانجام در سال 1383 (2004) تعداد 300 لوح ديگر به موزه ملي ايران ارسال شد.
مؤسسه مورد نظر وعده داده بود باقيمانده اموال را نيز در نوبتهاي بعدي و پس از طي مراحل نهايي مطالعات مربوطه به موزه ملي ايران بازپس دهد كه با صدور حكم توقيف مربوط به اخذ غرامت، عمل استرداد رسما غيرممكن شد.
طبق گزارشهاي واصله از گيل استاين، رييس مؤسسه مورد نظر، هنوز مطالعات مربوطه به پايان نرسيده است. به گفته نامبرده به محض تكميل مطالعات و رفع توقيف، اموال به ايران بازپس داده خواهد شد.
اموال فرهنگي- تاريخي ايراني در ساير موزهها و مؤسسات فرهنگي امريكا
همانگونه كه در ابتداي اين گزارش ذكر شد، به موجب درخواست وكلاي پرونده «جني روبين و ديگران» تمامي اموال فرهنگي- تاريخي با منشاء ايراني در ديگر مؤسسات و موزههاي امريكايي توقيف شد. از جمله اين مؤسسات و موزهها عبارتند از دانشگاه هاروارد، دانشگاه ميشيگان، مؤسسات هنرهاي ديترويت، موزه فيلد، موزه هنرهاي زيباي بوستون. طبق تحقيقات انجامشده توسط سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري اموال مورد نظر اگرچه منشاء ايراني دارند ليكن مالكيت آنها متعلق به دولت ايران نيست چرا كه نظر به فقدان مدارك و مستندات مقتضي نه با اطمينان بلكه بنا بر حدس غالب اين اموال در حدود قانون 1309 راجع به حفظ آثار ملي به طور قانوني از كشور خارج شدهاند و مالكيت مؤسسات مورد نظر بر آن اموال در محاكم مربوطه (از جمله دانشگاه هاروارد) به اثبات رسيده و حكم به رفع توقيف صادرشدهاست. لذا هيچگونه ادعاي مالكيتي بر اموال مورد نظر پرونده (به جز الواح تختجمشيد) از سوي ايران مطرح نشده است زيرا تنها مالكيت ايران بر الواح تختجمشيد محرز است.
مطالعات مؤسسه شرقشناسي دانشگاه شيكاگو بر الواح تختجمشيد
ابتدا شايسته است تعداد الواح و خرده الواحي كه به طور امانت در اختيار مؤسسه شرقشناسي قرار دارد به طور دقيق ذكر شود از تعداد الواح مورد نظر 8029 لوح سالم و شكسته سد بوده ليكن خطوط منقوش برآنها قابل خواندن ميباشد. تعداد 10800 قطعه شكسته و غيرقابل خواندن هستند. درمجموع به طور تخميني، بين 15 تا 20 هزار لوح سالم و لوح شكسته وجود دارد كه از آن تعداد حدود 7500 تا 10000 لوح كامل بوده يا به اندازه كافي از آنها باقي مانده و بين 10 تا 12 هزار قطعه شكسته و كوچك وجود دارد.
طبق گزارشات واصله از مؤسسه شرقشناسي دانشگاه شيكاگو، مطالعاتي كه تاكنون بر الواح مورد نظر صورت گرفته است و يا قرار است، صورت پذيرد به شرح ذيل است:
1- خواندن خطوط و يا نقوش بر اين الواح برخي از الواح مورد نظر حاوي نوشتههايي به خط ايلامي و برخي به خط آراميك بوده و برخي ديگر فاقد متننوشته و صرفا حاوي نقش و اثر مهر هستند. خواندن هر يك از اين خطوط و علامتها مستلزم به كارگيري دانشجويان و يا متخصصين ماهر و آشنا به زبان مربوطه بودهاست و عمليات آمادهسازي الواح قبل از مطالعه نوشتهها، از جمله عمليات پاكسازي به شيوه سيتي اسكانينگ و عكسبرداري به شيوههاي سنتي، ديجيتالي و پي.تي.ام. (polynomial texture mapping) صورت گرفتهاست.
2- عمليات حفظ و نگهداري الواح در كنار مطالعه با استفاده از روشها و تكنولوژيهاي پيشرفته
3- عمليات مستندسازي و انتشار حاصل مطالعات به صورت كتاب، عكس، فيلم، ميكروفيلم و ...
4- قراردادن حاصل مطالعات در دسترس جامعه علمي امريكا و جهان
بنا به ادعاي مدير مؤسسه مذكور، مطالعات مربوطه هنوز تكميل نگرديده و تا پايان صدور حكم به نفع ايران و رفع توقيف ادامه خواهد داشت. آنچه مسلم است، مطالعات مؤسسه شرقشناسي دانشگاه شيكاگو در خصوص الواح تخت جمشيد، سهم بهسزايي در كشف و شناساندن بخشي از تاريخ، فرهنگ و تمدن هخامنشي (به عنوان حلقهاي از زنجيره هويت ايراني از گذشته تا حال) و شكوه ميراث فرهنگي ايران داشتهاست و انجام اينگونه مطالعات با توجه به شرايط موجود سال 1316 و حتي زمان حال و كمبود توان علمي و تكنولوژي ايران در حوزه مطالعات باستانشناسي، تنها با تكيه بر ظرفيت علمي، پژوهشي و تجهيزات گسترده مؤسسات خارجي نظير شرقشناسي دانشگاه شيكاگو امكانپذير بوده و هست. با اين وجود اهمال عامدانه آن مؤسسه در عدم تكميل به موقع مطالعات و عدم تحويل اموال به ايران در موعد مقرر، نه تنها بر سازمان ميراث فرهنگي، صنايعدستي و گردشگري، بلكه بر هيچيك از مسئولان و مردم ايران و حتي بر ديگر علاقهمندان به حوزه ميراث فرهنگي ايران و جهان در ساير كشورها پوشيده نيست و خلف وعده مؤسسه مورد نظر نيز با وجود ماهيت پژوهشي فرهنگي آن براي ملت ايران يادآور ماهيت استكباري و قدرت محور حكومت آن كشور بوده و خوشايند نيست و اين نارضايتي از خلف وعده و لزوم عمل به تعهد مورد نظر به كرات به آن مؤسسه اعلام گرديدهاست. بديهي است در صورت صدور حكم نهايي رفع توقيف از الواح تخت جمشيد و عدم استرداد فوري آنها از سوي مؤسسه شرقشناسي به ايران اقدام مقتضي عليه آن مؤسسه نيز انجام خواهد شد. ليكن در مقطع زماني فعلي و با توجه به پيچيدگي پرونده، هر گونه اقدامي عليه آن مؤسسه تنها موجب بغرنجتر شدن وضعيت موجود گرديده و چه بسا صدور حكم عليه ايران و ضايعه حراج الواح تخت جمشيد را به همراه خواهد داشت.
دفاع مؤسسه شرقشناسي دانشگاه شيكاگو از ميراث فرهنگي ايران
مؤسسه شرقشناسي به محض صدور حكم توقيف موقت اشياء و در برخورد با پرونده اجراي حكم غرامت مربوط به پرونده جني روبين و ديگران، و با صرف 400 هزار دلار هزينه و دفاعيات متعدد در دادگاه، (تا زمان ورود رسمي ايران به روند قضايي) مانع از صدور حكم حراج فرهنگ ايران و ساير كشورهاي صاحب تمدن دنيا با مؤسسات پژوهشي امريكا خواهد شد. ضمن اينكه اموال مورد نظر بخشي از ميراث فرهنگي ايران به شمار ميآيند و لذا قابل توقيف جهت حراج نيستند. دادگاه نيز اين دفاعيه را پذيرفته ليكن عنوان نموده است كه مؤسسه شرقشناسي در موقعيت دفاع از حقوق ايران نميباشد و لذا دولت ايران خود بايد با ثبت دادخواست اعتراض و ورود رسمي به روند قضايي از موضع خود دفاع نمايد. به دنبال صدور اين حكم رسما وارد دعوي شد كه شرح آن در قسمت آتي خواهد آمد.
قبل از ورود رسمي ايران به دعوي، سازمان ميراث فرهنگي (اداره كل حقوقي، در جريان كامل قضايا قرار دادهاست.)
در اين ضمن آگاهي از موضع رسمي دولت امريكا در برابر دادگاه (قوه قضاييه آن كشور) قابل توجه است. دولت امريكا قبل از صدور حكمي كه سطور فوق بدان اشاره شد رسما اعلام نمود كه اشياي تخت جمشيد بنا به دلايل پيچيده حقوقي قابل توقيف در قالب دو قانون «مصونيت حكومتهاي خارجي ايالات متحده امريكا 1976 (FSIA) و قانون بيمه خطر توريسم ( TRJA) نميباشد.»
اقدامات قانوني سازمان ميراث در مقابله با پرونده الواح تخت جمشيد
با توجه به آنچه كه در قسمت پيشين ذكر شد، با توجه به رأي دادگاه فدرال در مورد دفاع مؤسسه شرقشناسي به محض اينكه ورود ايران رسمي ايران به روند قضايي ضروري احساس شد، سازمان ميراث فرهنگي، صنايعدستي و گردشگري بر اساس شرح وظايف خود با رايزنيهاي اوليه با وزارت امور خارجه و مركز امور حقوقي بينالمللي رياست جمهوري و پس از جلسات متعدد با شوراي عالي امنيت ملي و كسب نظر نهادهاي فوقالذكر نسبت به استخدام وكيل بومي از طريق مركز اخيرالذكر اقدام نمود. وكيل مربوطه با مطالعه كليه دلايل و مستندات ايران، نسبت به تهيه و ثبت لايحه مخالفت ايران با توقيف اشياي مورد نظر در حدود قانون مصونيتهاي حكومتهاي خارجي ايالات متحده امريكا مصوب 1976 ميلادي نزد دادگاه مربوطه در ايلينويز شيكاگو اقدام كرده و بدين ترتيب جمهوري اسلامي ايران رسما وارد روند قضايي مربوطه گرديد. از آن تاريخ تا كنون گزارش كليه اقدامات وكيل مربوطه همراه با رونوشت لوايح تنظيمي دو طرف دعوي و ساير اطلاعات مربوط به تشكيل جلسات و مهلت ثبت لوايح دو طرف و مشروح مذاكرات انجام شده در جلسات دادگاه از سوي وكيل، از طريق مركز امور حقوقي بينالمللي رياست جمهوري به اداره كل حقوقي سازمان ميراث فرهنگي، صنايعدستي و گردشگري اعلام گرديد و آن اداره كل پيگيريهاي مربوطه را به طور مرتب انجام دادهاست.
تازهترين جلسه استماع دادگاه به تاريخ 19 ژانويه ماه ميلادي جاري برگزار گرديدهاست ليكن هيچگونه حكم يا تصميمي از سوي قاضي دادگاه صادر نگرديدهاست.
علاوه بر اقدامات حقوقي مذكور، سازمان ميراث فرهنگي، صنايعدستي و گردشگري به منظور تحريك جنبش جهاني حمايت از موضع ايران، تماسها و مكاتباتي با مدير كل يونسكو، موزهها، دانشگاهها و ديگر مؤسسات علمي و فرهنگي ساير كشورهاي جهان داشته و توجه آنها را به اين نكته جلب كرده است كه ادامه روند حاكم بر پرونده الواح تخت جمشيد، موجب مخدوش شدن حس اعتماد ايران و ديگر كشورهاي صاحب ميراث فرهنگي غني به كليه مؤسسات فرهنگي امريكايي و ساير كشورها شده و همكاريهاي فرهنگي و مطالعاتي آتي ايران و اين كشورها با اين مؤسسات را به خطر خواهند انداخت.
حساسيتي كه از اين طريق ايجاد شدهاست، موجب تشديد نگرانيهاي همهجانبه شده و كشورها مؤسسات پژوهشي را به موضعگيري به نفع ايران در قبال روند حاكم بر دادگاه مربوطه واداشتهاست. اين تحريك حساسيت به نوعي در دولت ايالات متحده امريكا نيز مؤثر بوده است. چرا كه دولت امريكا نيز به اماني بودن اشياء و غير قابل توقيف بودن آنها به نفع شاكيان پرونده در حدود دو قانون سابقالذكر FSIA و TRIA اعلام موضع كردهاست.
در پايان خاطر نشان ميسازد كه سازمان ميراث فرهنگي، صنايعدستي و گردشگري با استفاده از كليه ظرفيتهاي موجود، همه اقدامات عملي قضايي را جهت استيفاي حق ايران در برابر پرونده الواح تخت جمشيد انجام دادهاست.
* نيت اصلي قانونگذار از تصويب قانون 1309 كمك به شناسايي و حفظ و احياي ميراث فرهنگي ايران بود كه در آن مقطع زماني و با توجه به شرايط خاص آن دوره، پديدهاي كاملا ناشناخته بوده و لذا بيارزش قلمداد ميشد. در آن زمان حمايت از ميراثفرهنگي ايران فقط با استفاده از ظرفيت علمي هياتهاي حفاري كشورهاي خارجي امكانپذير بود و اصولا در ايران ظرفيت علمي-پژوهشي بومي باستانشناسي وجود نداشت و قانون 1309 ( كه اولين قانون خاص حوزه ميراثفرهنگي در ايران بود) مجوز استفاده از ظرفيت علمي ساير كشورها را در راستاي حمايت و حفظ و ارتقاي ميراثفرهنگي كشور صادر كرد. امروز با پيشرفت دانش، درك و توان كشور در عرصههاي حمايت و حفاظت از ميراثفرهنگي ايران، قانون 1309 كهنه و ناكارآمد به نظر ميرسد ليكن نقش ارزنده آن قانون پيشگام در ايجاد و هموار كردن مسير حمايت و حفاظت از ميراثفرهنگي كشور در جامعه ايران برهيچكس پوشيده نيست با اين حال سازمان ميراث فرهنگي،صنايع دستي و گردشگري درصدد برآمده است تا قوانين ناقص وناكارآمد موجود در زمينه ميراثفرهنگي ازجمله قانون 1309 را مورد بازنگري قرار داده و پيشنويس لايحه قانوني اصلاحي را تقديم دولت نمايد.